Hoe krijgen we die grens uit onze kop?

Eveline Zuurbier

Vijf jaar geleden tekende ik voor het eerst een verhaal op van ‘over de grens’ voor de krant en zag ik al te veel barrières zijn om eraan herinnerd te worden en zag ook hoe mooi het gebied is en dat er betrokken mensen wonen die zich naar Nederland richten. Hoe we de landsgrens kan beslechten? Geen idee, daarvoor is geen recept als alleen diegenen treffen met wie je dezelfde interesses hebt. Van hieruit versta je elkaar en ontstaat de verandering. Ik heb de Grenzhoppers zien ontwikkelen, en vorige maand ondertekenden elf burgemeesters van grensgemeenten één gezamenlijk actieplan…..

De verschillen en beperkingen in de relatie met onze buren, Duitsland en de Duitsers zitten in onze kop en prikkelen onze voelsprieten. Elke keer opnieuw word je erop geattendeerd: witte kentekenplaten bij hun en gele bij ons. Tip: zet mobiele data en data roaming uit als je de grens passeert. Maar waar moet die grens dan in vredesnaam lopen?
Elke keer ga ik vol in de remmen wanneer ik de benzinepomp met in dit geval de passende naam ‘Hamelandstop’ voorbij rijd en het plaatsnaambord ‘Hemden’ als eerst volgende object zie. ‘Dit is de grens’, schiet het weer door mijn hoofd. Met de kenmerkende rij woningen van de voormalige douanebeambten links van mij Hemden uitrijdend presenteert de Bondsrepubliek Duitsland een kort overzicht over de maximum snelheden op haar wegen. Toch een Duits appel van volmaakte ordening: ‘dit zijn onze regels, dus houd je eraan?’ Linksaf leidt een bochtig landweggetjes naar Bahia. Nederlanders die daar komen zijn altijd blij zoveel gele nummerplaten op de geparkeerde auto’s te zien. Een zucht van herkenning, ik ben niet de enige ‘Hollander’. Jaarlijks gaan er 420.000 bezoekers door de magnetische poortjes van dit ‘Erlebnisbad’. ‘Gästen’, zeggen de Duitsers uitnodigend. Iets meer dan een kwart van de ‘gasten’ van het bad is Nederlander. Er werken Nederlanders in een team van honderd medewerkers. Nederlandse zwemscholen geven in Bahia zwemlessen. De Bocholtse badgasten kijken hun ogen uit als kleintjes met kleren aan het water inspringen. Zoals wij Nederlanders vaak de mond vol hebben over Duitsers die de Noordzee-stranden claimen, zo doen Nederlanders uit het grensgebied dat met Bahia. ‘Bad hinter Aalten’, grappen de Aaltenaren.

Sinds het verdrag van Schengen -dat ligt in Luxemburg- behoren de binnengrenzen er niet meer te zijn. Met de euro op zak dragen we de Europese eenheid toch op ons hart? Taalverschillen zijn niet enkel technische kwesties. We leven hetzelfde leven, eten hetzelfde brood, maar de betovering van de grens en natie verdwijnt nauwelijks door al die aanwijzingen op borden en het gedoe met mobieltjes of de onbereikbaarheid via openbaar vervoer. Bij Winterswijk maakt het treinspoor een scherpe bocht: van Zutphen naar Winterswijk en negentig graden om van Winterswijk naar Arnhem en weer hetzelfde spoor terug. Wij kijken Nederlandse journaals, lezen De Gelderlander en houden van Youp en Hans Keuper uit Dinxperlo. Zij, ‘Deutschen’ kijken de WDR, discussiëren over ‘Westfälische politik’ en vinden het boek ‘Alles, alles über Deutschland van Hans Böhmermann net zo geniaal als de kunstwerken van Christa-Maria Kirch uit Süderwick. Met de ruggen tegen elkaar tekent zich een breuklijn af. Kreis Borken en de Achterhoek proberen zich vaardig rond deze lijn te manoeuvreren. De krimp, het tekort aan artsen in dorpen en ziekenhuizen, behoud van onderwijs, een winkel, een pinautomaat in kleine kernen en werk binden beide regio’s. Er zijn initiatieven om contacten te verdiepen. Een brug is op 4 maart 2014 geslagen tussen Duitse en Nederlandse vrouwen. Dat was in de voormalige textielfabriek ‘Textilwerks’ in Bocholt. Het adagium op die avond was: ‘burencontacten kunnen vriendschappen worden, dan hoef je niet langer een vreemde te voelen wanneer je in Bocholt of Winterswijk gaat winkelen.

De grens tussen gemeente Oost Gelre en gemeente Vreden. Foto: Marcel Houwer

‘Burencontacten kunnen vriendschappen worden’

De bewuste avond stond niet op zichzelf. Aanleiding voor het treffen, vormde eigenlijk de Internationale Vrouwendag van een paar dagen later op 8 maart. Maar de meesten kwamen om nieuwe contacten te leggen. Bocholt stak in op de Duits-Nederlandse verhoudingen in het grensgebied en vanuit die gemeente was een uitnodiging over de grens gegaan via een Duitse ‘grensgängerin’ die in Lichtenvoorde woont. Ze heet Astrid Schupp en is zelfstandig beambte voor Vrouwen en gezinszaken voor de gemeente Bocholt. In de Skylounge van de oude textielfabriek zetten Nederlandse en Duitse vrouwen de eerste pijler neer voor Frauenbrücke Deutschland-Niederlande. Een grensoverschrijdend netwerk voor innige, vriendschappelijke samenwerking. En ze had als speciale gastspreker Barbara Hackenschmidt, politica voor de SPD in de Landtag in Brandenburg. Zij is een bekend SPD’er die vanuit haar politiek netwerk zich tot op de dag van vandaag Oost- en West-Duitsland samenbrengt na de val van de muur. Pijnpunten die zich twintig jaar na dato hebben gevormd zijn bijvoorbeeld de uitkeringen van pensioenen en de transities van werk en milieu. In die woeligheid komt Hackenschmidt op voor vrouwen en hun rechten. Man en vrouw waren in de DDR gelijk, maar na ‘die Wende’ kwamen de verschillen. Met haar rode korte rode haar is ze een stereotype feminist die het van haar statement absoluut geen mijnenveld maakt, maar alleen Europaheil ziet door bruggen te bouwen.

Van de uitstap van Brandenburg terug naar Bocholt en Lichtenvoorde. Astrid Schupp had die 4e maart in 2014 geen betere plek kunnen kiezen. De Internationale Vrouwendag is voortgekomen na een staking op 8 maart in 1908 in de VS. Vrouwen in de textiel en kledingindustrie pleitten voor een achturige werkdag, betere arbeidsomstandigheden en stemrecht. Schupp wist vooraf niet wat ze van zo’n eerste bijeenkomst in de voormalige textielfabriek moest verwachten. “Ik heb bewust niet met aanmeldingen gewerkt. En ik wist zeker: vrouwen die naar de bijeenkomst komen zijn werkelijk geïnteresseerd in hun buurvrouwen. We moeten onze blikken op scherp stellen om daadwerkelijk te weten wat er met onze buurvrouwen aan de andere kant van de grens aan de hand is. We kunnen krachten bundelen. Kennis en ervaringen delen door gewoon met elkaar in gesprek te gaan.” Haar mening bleek niet onbesproken want vrouwen uit allerlei geledingen kwamen ze naar Bocholt. Onder hen het netwerk van Grootse Vrouwen Achterhoek dat meer dan honderd vriendinnen telt in de omgeving van Doetinchem. Ze stellen zich voor als ondernemende vrouwen al of niet met een bedrijf. Ze doen en organiseren van alles en zochten die avond aansluiting bij ondernemende vrouwen in Duitsland. En er waren meer georganiseerde en niet-georganiseerde vrouwen die uit waren op nieuwe contacten. Een Duitse plattelandsvrouw uitte zorgen over de vergrijzing die ze bij de boerenfamilies zag en nodigde Nederlandse boerinnen uit om daarover van gedachten te wisselen. Zo zouden we overal met elkaar moeten omgaan, door gewoon met elkaar in gesprek te gaan.

Vrouwen overbruggen: ‘Die Veränderung geht von uns aus‘

Astrid Schupp had al eens gezegd: Duitse vrouwen weten niet dat een paar kilometer verderop de crisis diep is ingeslagen. In de gedachtelijn van Schupp achter het treffen in de Textilwerks kun je zorgen echt delen wanneer er een vriendschappelijke band bestaat. Zo kan je elkaars gesprekspartner worden om de dingen te delen op het gebied van werk en die op persoonlijk vlak. Wat speelt er in je gezin en welke doorwerking heeft het? ‘Die Veränderung geht von uns Frauen aus‘, gaat rond tot over de grens in de Achterhoek, tot in Rees en Ahaus. Voor Schupp en politiek collega Barbara Hackenschmidt en uiteindelijk voor heel Duitsland is het een gemeenschappelijk onderwerp geworden. Vanaf onderop is met vrouwen in het grensgebied van de DDR-BDR gewerkt om wederzijds begrip in de ontstane cultuurverschillen te kweken. Barbara Hackenschmidt: “Alle vrouwen zijn gelijk. Of je nu werkeloos bent of professor, je komt allebei tot een innig gesprek over een onderwerp waarmee je allebei een binding hebt. Hackenhmidt schreef een boek over haar jeugd, de vreugde en de leegte die er na ‘de wende’ ontstonden en hoe ze die als jonge vrouw wonend in het DDR-deel van Berlijn ervoer. Hackenschmidt had een Oostenrijkse vader, een Russische moeder en het gezin werd aangezien als spionnen. “Ik kon moeilijk met dat onrecht omgaan. Er heerste een onderling wantrouwen dat geschapen was door het regime. Maar toen de muur viel begroette de buurman mij op die dag ineens en samen begrepen we zonder iets te hoeven waarom dat gebeurde.” De val van de muur in 1991 en de gemeenschapszin die er in die tijd daarna heerste vormde voor Hackenschmidt de basis van haar nieuwe drijfveer. ‘Frauenbrücke Ost-West, een netwerk van ‘de generatie Mauer’, werd haar ding. Daarmee bracht ze de vrouwen uit Oost- en West-Duitsland dichter bij elkaar zonder dat mannen zich ermee bemoeiden. “Waarom laten we de interesse van vrouwen door mannen vertegenwoordigen.” Voor Astrid Schupp werkzaam in Bocholt, een voorbeeld voor hoe je door eenvoudige contacten een positieve draai kunt geven aan cultuurverschillen en de onderlinge misverstanden.

Grensgangers

De lente is nog pril. Aan de drukke parkeerplaats van de Berlinerplatz voor het ‘raadhuis’ in Bocholt staat het vol auto’s. In de nabijheid van shoppingcenter Arkaden is aan de gele nummerplaten te zien dat Nederlanders Bocholt gekozen hebben voor hun inkopen van de eerste voorjaarsmode. In Schupps stadskantoor in het gemeentehuis van Bocholt staat een molen vol brochures over vrouwen en gezinszaken.‘Barrieren und Brücken’, Frauen in Führungspositionen’ en ‘Einen Arbeidsplatz finden, heißt sich selbst finden’ zijn alleszeggend. Terwijl in Nederland de vaart er allang uit is en de alles rondom de positie van vrouwen nog slechts enkele feministische trekjes vertoont, maakt de overheid in Duitsland tot diep in de regio’s veel werk van vrouwenzaken. Behalve de betrokkenheid door haar beroep is Astrid Schupp ook ervaringsdeskundige. Ze ervaart dagelijks de verschillen in manier van leven tussen Nederlandse en Duitse vrouwen. Elke keer weer wanneer ze ‘de grens’ passeert die er niet meer zou moeten zijn, wordt ze ermee geconfronteerd. Ze heeft drie mobieltjes in gebruik om als ‘grensgängerin zu leben und zu arbeiten’. Een praktisch dingetje om het met andere vrouwen te delen.

Lange tijd bepaalden de bisdommen de grens. Hier de grens tussen Münster en Utrecht. Foto: Marcel Houwer

En juist vanuit vrouwengroepen en vrouwen uit de politiek in Nederland kwamen met de vraag bij haar om contacten tussen Nederland en Duitsland te herstellen. “Ze vroegen mij: ‘Astrid, elke keer wanneer we de contacten weer oppakken met de Duitsers blijft het steken bij dat ene mooie moment. En dat gebeurt nu ook juist aan Duitse zijde. En eerlijk gezegd, ik had ook geen direct antwoord op over hoe je contacten kunt onderhouden. Het was slechts een idee, op basis van mijn levenservaring en het voorbeeld van het model hoe Duitsland de grote verschillen tussen oost en west na de eenwording heeft aangepakt. Men is daar heel eenvoudig begonnen met vrouwen en contacten tussen hen te leggen. Want een verandering begint nu eenmaal bij vrouwen en zij kunnen invloed uitoefenen. Kijk naar wat de bankencrisis heeft geleerd: zonder vrouwen was dit niet zo gebeurd. Wat ik weet is dat het ‘oost-westmodel’ goed heeft gewerkt en ik kan dit aan vrouwen in het grensgebied aanbieden. ‘Ich bin eine Grensgängerin en heb daarin mijn motivatie gevonden.’ Want ik ben ervan overtuigd dat je de contacten niet kunt maken met instituten, organisaties of via het internet met een mooie foto erop maar gewoon door innig contact. En ik weet ook dat je samen gezellig een kop koffie kunt drinken, maar wanneer je geen gezamenlijk interesses hebt blijft het bij die ene keer.”
Wat Schupp beroepshalve nog meer verbindt is dat Nederland en Duitsland binnen Europa weliswaar vrienden heten, maar er toch niet in slagen de grens over te gaan. Ook zij wil een brug slaan, een vrouwenbrug om uit te vinden welke thema’s vrouwen beroepsmatig en privé kunnen verbinden. Het concept is groeiend, nog niet geheel duidelijk. Maar ze zegt alleen een idee is dat vanzelf een weg vindt wanneer je heel eenvoudig begint. “Wanneer je in de auto stapt is Bocholt of Nederland heel dichtbij. Maar toch zijn de verschillen in levensopvattingen groot. Laat maar eens zien hoe je leeft en hoe je werkt. Zo kom je tot een gemeenschappelijk onderwerp waarmee je beiden een klik hebt. En zo word je elkaars gesprekspartner om dagelijkse dingen te delen. Want je vertelt jouw zorgen pas aan iemand, als je van elkaars zorgen weet hebt en een vriendschappelijk gevoel voor iemand hebt. Als dat gebeurt, komt er iets in gang dat je kunt gaan organiseren. Op deze manier kun je langzamerhand een visie ontwikkelen waarvan we in de grensregio en verder weg in Europa van kunnen profiteren. De contacten zullen altijd gaan over wat jou persoonlijk interesseert.”

 

Thanks! You've already liked this
1 reactie