Grote leerlooierij Vitelco wil midden in Lichtenvoorde blijven, tussen de winkels en de huizen, ach…

Eveline Zuurbier

Een zwaar industrieel bedrijf midden in een dorp met 13.000 inwoners, ach… het leerlooiersbedrijf zit al zo lang in Lichtenvoorde en heeft de plaats toch economisch ver gebracht?

Het verplaatsen ervan kost daarom 10 tot misschien wel 15 miljoen euro dat met belastinggeld van de Oost Gelrenaren moet worden opgehoest. Het is van oudsher hun recht om op die plek te zitten en het bedrijf is zo succesvol gegroeid tegen een oprukkend dorp met eveneens een uitdijend centrum. En dus zit de plaats Lichtenvoorde nu met de situatie dat op grond van vergunde rechten het bonnetje wordt neergelegd bij burgers die het hoe dan ook gaan betalen: niet met belastinggeld maar met hun gezondheid.

Verplaatsen is niet aan de orde

Verantwoordelijk wethouder Porskamp heeft per brief de gemeenteraad en de buurt laten weten dat verplaatsing van Vitelco/HPT in de Lichtenvoordse woonwijk ’t Veld ‘niet aan de orde is’. Dat heeft het bedrijf hem gemeld en met deze boodschap is hij teruggegaan naar het gemeentehuis.

Vitelco/HTP, een onderdeel van een Brabantse leverancier van kalvervlees, heeft de gemeente Oost Gelre laten weten dat daarmee een einde is gekomen aan de discussie. Directeur Twan de Bie belooft op de Lichtenvoordse vestiging te investeren in maatregelen om overlast van de verderfelijke geuren van de verwerking van huiden tot leer en collagene proteïnen tegen te gaan. Het bedrijf dient een nieuwe vergunning aan te vragen, daar de oude, huidige niet meer voldoet aan de geldende milieu- en veiligheidsregels. Het gehele bedrijf valt in de een na zwaarste milieucategorieën..

Van florerend naar risicovol bedrijf

Als je om het afgeschermde bedrijfsterrein heenrijdt, is de eerste gedachte, wat zo’n majeur bedrijf doet aan een straat met een doehetzelf-winkel (Hubo), horeca met terrassen (De Driehoeck, Hogenkamp, Leemreise), een woningstoffeerder (Boekelder) een buurtwinkel (Al Yarmouk), twee garagebedrijven (Wessels en Hummelink), een drukkerij (Westerlaan) en een grote sporthal met twee scholen in de buurt? Het klopt: in de jaren ’60-‘70 is er een hele woonwijk omheen gebouwd om in de tijd van de wederopbouw de opkomende industrie en van werkende mensen te voorzien. Door de wederzijdse expansie van wonen en een florerend bedrijf in het midden, is de fabriek steeds meer in de knel gekomen en wel zo dat er nu een kantelpunt is gekomen waarbij het normale leven onder druk is gekomen en de gezondheid van mensen gevaar loopt.

Gezondheid: maximaal 4,5 uur verblijven

Tegenwoordig zou een risicobedrijf als dit zich niet meer in een woongebied mogen vestigen wat de verantwoordelijk wethouder, ook meerdere malen heeft erkend tegenover inwoners.  Er zijn in afgelopen 6 jaren openbare bijeenkomsten geweest, waarin de wethouder en de omgevingsdienst de buurt inlichtte over de stand van zaken; want zo lang loopt het traject van de update van de stokoude vergunning al. Ook de briefing aan de ondernemers van omliggende bedrijven die hun bestemmingsplannen wilden veranderen, bevestigt de risico’s nog eens. Op grond van de aangescherpte regels voor de milieuwetgeving, mag je in de omgeving van Vitelco niet langer dan 4,5 uur verblijven, is hun medegedeeld. Misschien mag je wel iets, maar dan moeten zij fors investeren om hun medewerkers en klanten te beschermen. We zullen het nooit weten…

Koninklijke_Hulshof_trommels
Het proces van leerlooien in de trommels. Foto: archief 2011 EVEzien

Sommigen van de bedrijven zijn naar het centrum verhuisd, anderen die moeilijk opvolging kunnen krijgen, lopen met plannen rond hun zaak ombouwen naar appartementen of kantoren, maar zitten verstrikt in de milieucontouren van het grote Vitelco. En er nieuw gaan wonen brengt gezondheidsrisico’s mee, zegt de toezichthouder. De geurcontouren op basis van oude vergunde rechten van de fabriek houden dit soort ontwikkelingen tegen. Het is kromme situatie: de aangescherpte milieuregels, die er juist zijn om de burgers te beschermen tegen gezondheidsgevaren en veiligheid moeten bieden, houden de vooruitgang van het leven rondom de fabriek tegen.

Vreemde rode fijnstof

Al tientallen jaren voeren buurtbewoners een strijd tegen de leerlooier en de eiwitproducent. De fabriek is weer veel meer ondragelijk gaan stinken sinds Vitelco (Rompa) het na het faillissement in 2013 van Koninklijke Hulshof overnam. Het was op dat moment voor Oost Gelre de kans geweest om het te kopen en het exploitabel te maken, maar ‘men’ heeft te lang gewacht, en dus is alles weer bij het oude. Zo slaat in een bepaald deel van de wijk -de kant van de heersende wind en- aan de zijde van de fabriek waar het drooghuis staat voor de leerbewerking, een rode fijnstof neer op de daken en in de tuinen. De buurt denkt een neerslag uit een chemische oplossing die de huiden kleurt, maar leeft in het ongewisse ervan: ze krijgen er geen duidelijk antwoord op. Vorig jaar rond deze tijd, nam gemeente Oost Gelre bij een milieucontrole nog 12.000 liter van een dergelijke giftige, chemische oplosmiddel in beslag: volgens de vergunning mocht er maximaal 350 liter van stof aanwezig zijn. Het ging om een stof die dodelijk is bij inademing, maar noodzakelijk is voor de bewerking van huiden tot leer. Dit heeft de onrust in de buurt aanzienlijk vergroot. Tel daar de huidige milieu- en veiligheidsregels bij op -niet langer dan 4,5 uur verblijven in de buurt van zo’n type fabriek- dan is die onrust heel goed te begrijpen.

Koninklijke Hulhof
Bewerking van leer met kleuren. Foto: archief 2011 EVEzien

Verplaatsen geen haalbare kaart

Het bedrijf is al jaren een sta-in-de-weg voor het leven eromheen. De laatste vijftien jaar zijn de milieu- en veiligheidsregels behoorlijk aangescherpt en zou zo’n risicoreus als deze niet meer middenin waar gewoond wordt, gevestigd mogen worden. De politiek staat ook achter de omwonenden en heeft tevergeefs gevraagd om verplaatsing met subsidies betaalbaar te maken. “Het is allemaal onderzocht”, zegt wethouder Porskamp. De provincie Gelderland ziet geen enkel belang voor het behoud van werkgelegenheid om te helpen financieren. Bijna twintig jaar geleden werkten er 350 mensen waarvoor de provincie kon opkomen. Nu zijn het er hooguit 60 en dat geeft een andere afweging wanneer je je bedenkt, dat er vanwege de hoge investeringen in milieu bijna geen leerlooierij meer in Nederland te vinden is.

Verplaatsing van de leerlooierij/proteïnefabriek, zoals Lichtenvoorde graag wil, vindt de wethouder geen haalbare kaart. ‘Verplaatsing is niet aan de orde’, heeft Vitelco hem gezegd. ‘Het bedrijf is niets waard, maar de vergunning’, schijnt hij een buurtbewoner met hij een avond heeft gezeten gezegd. (Vitelco heeft de failliete boedel voor 2 miljoen overgenomen, tel uit je winst.) Met andere woorden: het gaat de gemeenschap van Oost Gelre heel veel geld kosten, zegt De Bie, wil je ons verplaatsen. En dus is er geen draagvlak om het bedrijf te verplaatsen. Het wordt een zaak van hoe de fabriek temidden van de huizen en de winkels te handhaven is.

Om én de fabriek te kunnen handhaven, heeft de gemeente een soort van convenant gesloten, het zogeheten ‘maatwerkvoorschriften geur’ naast de toetsing aan de omgevingsvergunning om toch aan alle milieu- en veiligheidsmaatregelen te voldoen. Het is een manier om de fabriek verantwoord te kunnen inpassen in de woonwijk.

Geurhinder kunnen we niet wegnemen

“We nemen dus de ‘maatregelen geur’ en we toetsen via de Omgevingsdienst de vergunningaanvraag. Dat was ook steeds onze inzet: komen tot een vergunbare situatie en maatregelen nemen om de geuroverlast te beperken. Daar voeren we constructieve gesprekken met het bedrijf over”, zegt de wethouder met opgeheven hoofd.

De vernieuwde vergunning ligt nu ter inzage. Inwoners kunnen erop reageren. Volgens de gemeente Oost Gelre is het een vergunning waarmee het bedrijf vooruit kan. Des te meer is het zorgelijk dat inwoners tijdens de gemeenteraadsvergadering van 11 februari op de publieke tribune hebben moeten horen, dat niet alle geurmaatregelen worden opgelegd. Met andere woorden: de investeringen die Vitelco dient te doen, moeten wel in verhouding staan met het terugdringen van de geuroverlast. Buurondernemers hebben zich er bijzonder aan geërgerd. De fabriek blijf je hoe dan ook ruiken, tot een aanvaardbaar hinderniveau, maar dat is natuurlijk heel betrekkelijk. Verder moet het bedrijf economisch wel verder kunnen, is de nieuwe boodschap geworden.

Koninklijke Hulshof
De huid is leer geworden. Foto: archief 2011 EVEzien

Afwegingsproces moeilijk te volgen

Met inachtneming van deze zaken ligt er een onnodig ingewikkeld document ter inzage waar de doorsnee burger al snel op afhaakt. Een gevormde kerngroep van de buurt heeft de hulp van milieudeskundigen ingeroepen om het document inzichtelijker te maken. Beiden hebben het gevoel dat de gezamenlijke toezichthouders (gemeente, omgevingsdienst en de aangestelde toezichthouder van het bedrijf) achter onderzoeksbureaus aanlopen die zaken trachten te legitimeren. Zo bestaan er twee rapporten van Buro Blauw; één over het maximaal haalbare en één vanuit het economisch bestaansrecht van het bedrijf bekeken. Er bestaat een TNO-rapport van onderzoekers bij die instantie die hun bevindingen hebben gedaan met de monsters die de omgevingsdienst (staat ten dienste van de gemeente) heeft genomen. Dat was geen optimaal onderzoek. Dus staat omwonend Lichtenvoorde nu voor de zaak dat er zijn uit verschillende rapporten gegevens geplukt zijn waardoor het afwegingsproces voor de gestelde maatregelen, ‘de maatwerkvoorschriften’ genoemd, heel moeilijk te verifiëren valt. Zo heeft de GGD een onderzoek gedaan met de richtwaarde als norm voor het geurhinderniveau, maar Oost Gelre kiest daarbij beleidsruimte om af te wijken. En zo worden de strenge maatregelen telkens naar een lager niveau gezet, die van de grenswaarde. Het is onduidelijk waarom de gemeente die ruimte neemt en het draagt zeker niet bij aan het vertrouwen. Zeker als een eerder verzoek vanuit de buurt om met de GGD de gezondheidsrisico’s beter in kaart te krijgen, door de gemeente Oost Gelre is afgehouden.

Om de inhoud van de nieuwe vergunningaanvraag beter te begrijpen bestaat er voor de luchtkwaliteit een groot verschil tussen de richt- en grenswaarden. Er zijn grenswaarden opgenomen voor de stoffen: benzeen, koolmonoxide, lood, stikstofoxiden en -dioxiden, zwaveldioxide en zwevende deeltjes (fijnstof: PM10 en PM25) De concentraties van deze stoffen in de buitenlucht moeten hier minimaal aan voldoen. Tenzij de bijdrage van het plan of inrichting is. Deze normen gelden niet voor arbeidsplaatsen in en rond bedrijf- en industriegebouwen tot de grens van het bedrijfsterrein. Worden grenswaarden overschreden dan moet het bevoegde gezag maatregelen treffen.

De richtwaarden gaan over arseen, benzoapyreen, cadmium, nikkel en ozon. Deze richtwaarden beschermen de gezondheid van de mens (en vegetatie). De richtwaarden moeten, in de periode 2010-2020, voor de verschillende stoffen, zoveel mogelijk zijn bereikt.

De richt- en grenswaarden zijn voor Vitelco in de vorm gegoten van de maatwerkvoorschriften.

Onnodig ingewikkeld gemaakt

En zo slaagt het bedrijf er handig in de vergunningaanvraag op te rekken. Opmerkelijk is dat Vitelco/HTP geen overdekte laad- en losplaats voor de verse huiden en de restproducten hoeft te bouwen. Een loods bouwen is nogal kostbaar en dus wordt een afzuiging voldoende geacht. Wel krijgt Vitelco een schoorsteenpijp van 30 meter die nodig is voor het zogenaamde ‘afgassen’ (vluchtige stoffen met fijnstof) uit het nathuis en voor de emissies bij het lossen van huiden en de afvoer van afvalstoffen. Door de grote hoogte wordt de vieze lucht over een groter gebied verspreid en de concentratie verlaagd tot aanvaardbaar, luidt de berekening. Op geen enkel industrieterrein in Lichtenvoorde kan zo hoog gebouwd worden. Doordat de maatwerkvoorschriften losgekoppeld zijn van de omgevingsvergunning is voor de pijp is een aparte bouwvergunning nodig. Het grote gevaar is dat als het maatwerkvoorschrift goedkeuring krijgt en de bouw van de schoorsteenpijp niet. Er ontstaat een situatie die niet voor- of achteruit kan. De verwachting is dat de procedure over moet, niet dat de productie moet stoppen.

En zo werken toezichthouders steeds toe naar weer het oprekken van vergunningen om aan de normen te voldoen.

Vitelco/HTP speelt het spel. Het bedrijf houdt de gemeente in een houdgreep met de overige milieuaspecten zoals die van de opslag van gevaarlijke stoffen. Als de vergunningaanvraag er niet doorkomt, valt Vitelco terug op de oude en verslechtert de omgeving. Gemeente heeft vorig jaar streng gehandhaafd met een controle. Dat was het moment van de vaten met enkele duizenden liters giftige stof. Die nam ze in beslag en werden met vrachtwagens het terrein afgereden. Naderhand werd de gemeente teruggefloten tijdens een zitting bij de Raad van State. Die vond dat  de gemeente er veel te hard in is gegaan, terwijl ze wist van het jarenlange gebruik van grote hoeveelheden, zonder dat daar ooit een punt van maakte. En Vitelco had volgens deze uitspraak de tijd steeds gerekt voor een nieuwe vergunning. Ze moesten met elkaar om tafel gaan, in gesprek blijven…

Koninklijke Hulshof
De trommels en de huiden. Foto: archief 2011 EVEzien

En dus lichtte wethouder Porskamp na vragen over de handhaving de gemeenteraad op 28 januari van dit jaar als volgt in: “Met zicht op de legalisatie wordt er niet actief gehandhaafd.” En het is toch niet nodig? Het bedrijf werkt toch aan een verbetering van de milieuveiligheid? Voorlopig geen overtredingen, wel verbeterpunten aangaande de opslag en de hoeveelheid van de aanwezige, gevaarlijke stoffen voor de vergunning in spé.

Dit zegt weinig over de toekomst, zeker omdat Vitelco de productie omhoog gooit, om de investeringen terug te verdienen. Inmiddels draait de fabriek langer door dan de vergunde uren. Door de milieu-investering hebben ze een volcontinue bedrijfsinrichting aangeschaft. De trommels met de huiden zullen draaien, zonder dat iemand aanwezig zal zijn. De hoofdsom is eenvoudig gemaakt: meer gassen/vluchtige stoffen met fijnstof gaan er per etmaal door de schoorsteenpijp en voor de verhoging van de productie staan veel meer liters gevaarlijke, giftige stoffen in opslag. Voor omwonenden en alle levendige bedrijvigheid eromheen worden de gezondheidsrisico’s verdubbeld. Het is niet uit te rekenen hoe groot de kans is dat er zoiets als een ramp gebeurt? Dat valt nergens in de hele opstelling van de vergunningaanvraag te herleiden, maar gaat er iets fout?

Dan moet Lichtenvoorde maar even niet denken aan Bhopal…..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Thanks! You've already liked this
3 reacties